Ana Sayfa
17 Aralık 2017 ( 2424 görüntülenme )

1930'DA AĞRI'DA NE OLDU?.. SÖYLENMEYENLER...

  AĞRI ERMENİ İSYANI 
 
Uğur Mumcu, isyan hakkında şu sonuçlara ulaşmıştı:

‘Hoybun, İhsan Nuri ve Kürtler arasında, ‘Bro Herski Telli’ adıyla tanınan Celali aşiretinden İbrahim Ağa’ya paşalık unvanı vererek Ağrı’ya gönderdi. İhsan Nuri ‘ olağanüstü askeri komiser’ olarak Ağrı Ayaklanması’nın başkomutanlığını üstlendi."

Mumcu şöyle devam ediyor:

"İSYANIN ARKASINDAKİLER"

‘ 28 Haziran 1930 günü, Tahran’dan askeri ataşe R. Dodd, Ermeni Ruben Paşa’nın İngiliz Büyükelçiliği’ne başvurarak Kürtler için silah istediği de haberini vermişti. Ayaklanma sırasında, İngiltere’nin Tebriz’deki Başkonsolosu Stonhope Palmer’den Londra’ya, Dışişleri Bakanlığı’nda görevli Sir Clive’ye gönderilen 11 Ağustos 1930 gün ve 145 sayılı gizli raporda, ünlü İngiliz casusu albay Lawrence’nin Kürtlere yardım ettiği yıllar sonra açıklanacaktı. "

"ERMENİ BARON VAHAN İSYANDA"

'Ağrı Harekatı’, 7 Eylül günü başladı. Harekatı General Salih Omurtak yönetti.
Harekat sonunda ayaklanma liderlerinin bir kısmı öldürüldü, bir kısmı saklandı, bir kısmı da İran’a kaçtı; aralarında İhsan Nuri ve Ermeni Baron Vahan da bulunuyordu.’ 

1 ve 2’nci Ağrı ayaklanmaları dahil, toplamda üç yıl süren Ağrı ayaklanmaları, nihai olarak, 14 Eylül 1930 günü bastırıldı; harekat yedi gün sürmüştü.
 
Bu isyana lojistik desteği kim vermişti?

İsyanın lojistik desteği Bedirhanlar yönetimindeki Hoybun tarafından sağlanmıştı. İsyanı finanse etmek için Süreyya Ali Bedirhan ABD’ye gitmiş, buradaki Ermeni ve Kürtlerin desteğini almıştı.

Yine Hoybun örgütünün talimatıyla, İhsan Nuri ile Ermeni Zilan Ağrı Dağı’na çıkmış, orada İbrahim Hasso, Biro Telli ve Yusuf Tayo yönetimindeki kuvvetlerle birlikte askeri eğitime tabi tutulmuştu.

Bu arada İngilizlerden sağlanan bir telsiz şebekesi ile bir matbaa Ağrı Dağı’na gönderilmiş, İhsan Nuri’nin emrine vermişti. 

Bu matbaa makinesi ile Ağrı Dağı’nda; Gaziya Welat (Vatanın Çağrısı) adlı bir gazete çıkarılmış ve bölge halkının hükümete karşı kışkırtmasında kullanılmıştı. Bu arada Hoybun örgütü de Ağrı Dibarina (Ağrı ateş yağdırıyor) adlı bir bülten çıkartarak dış güçlerin ayaklanmaya destek vermesi için çağrıda bulunmuştu.
 
Bu isyanı kim tertiplemişti?
 
Tarihçi Ahmet Uçar, Hoybun-Barzani bağı için şöyle diyor;

 ‘Kürt ayrılıkçıların Ermeni ayrılıkçılarla birlikte 1927’de kurduğu ‘Haybun’  örgütü, özellikle silahlı isyanlar çıkararak bağımsızlık propagandası yapmaya çalışıyordu.
Haybun ve Ermeni Taşnak örgütü tek amaçta birleşmişti; Doğu ve Güneydoğu Anadolu’yu Türkiye’den ayırmak ve sonra da bölüşmek".

 "AĞRI İSYANI TAŞNAK/HOYBUN TEZGAHI"

'Haybun’un örgütlediği en önemli isyan 1930 Ağrı isyanı idi. İsyancıların elebaşılarından Kör Hüseyin Paşa, Türk güvenlik güçleri karşısında zor durumda kalınca, oğlunu Barzan'a göndererek Ahmed Barzani’den yardım istemiş, o da Molla Mustafa Barzani yönetiminde 500 kişiyi Oramar bölgesine göndererek, Türk ordusunun gücünü bölebilmek için yeni bir cephe açmıştı.’ 

Rohat Alakom da isyanı Hoybun’un tertiplediğini söylüyor;
 ‘1927-1930 yılları arasında Ağrı Dağı ve çevresinde meydana gelen Ağrı ayaklanması, Hoybun örgütünün denetiminde ve öncülüğünde gerçekleşmiştir’ .

Bu tespit, Süreyya Bedirhan’nın itirafları arasında da yer almıştır.
17 Kasım 1994’te, Per Linde adıyla ‘Kürt Davası ve Hoybun’ kitabına not düşen bir yazar, bu itirafı şöyle doğruluyor;

"BEDİRHANLAR BAŞROLDE"

‘1924-1925’te  Kürdistan’da Piranlı lider Şeyh Sait önderliğinde bir ayaklanma patlak verdi. 2’nci Ayaklanma ise 1928-1932’de, Kuzey Kürdistan’da yer alan Ağrı’da Hoybun tarafından organize edildi. Prens Süreyya Bedirhan’ın yönetimsel bir pozisyonunun olduğu Hoybun, bağımsız bir Kürt Devleti ilan etti ve bir Kürt Hükümeti kurdu.’  
 
"İNGİLİZ VE RUSLAR DESTEKLEDİ"
 
İsyanın bu arka planını biraz açalım; işin içinde hem iç hem dış unsurlar bulunuyor...

Dış desteklerde baş aktör, siyasi Kürt hareketinin her döneminde olduğunu gibi İngilizler gösteriliyor. Ruslar ise onlardan geride değil. Ruslar, asıl olarak Anadolu’daki Türklerin hem Orta Asya Türkleri ile birleşmesini, hem de Kafkas ve Hazar’daki enerji kaynaklarına ulaşmasını engellemek siyasetiyle oyuna katılıyor.

İngilizlerin siyasi stratejilerinden biri de Musul elde tutmak ve Türklerin Kafkas enerji bölgesine ulaşmasının önüne geçmek olduğu için, İngiliz-Rus çıkarları bu noktada buluşuyor.

Ermeni, Nesturi, Süryani gibi etnik unsurlara bu oyunda figüran rolü verilmiş olduğu açık.

Bu pencereden bakıldığında, Hoybun’un gerçekte bir Rus-İngiliz ittifak planı olduğu artık söylenebiliyor. Soğuk savaş dönemlerinde dahi, bu ittifak asla bu projeden vazgeçmiyor. Hem birinci hem de ikinci dünya savaşlarında Rus-İngiliz ittifakı süregeliyor.

PEKİ HOYBUN ERMENİ İTTİFAKI NE OLDU?

Hoybun, 1945 sonrası Stalin’in eliyle KDP’lere dönüştü…
Hoybun, 1970 sonrası Türkiye’de önce ASALA’ya ardından PKK’ya dönüştü…
Ve Hoybun, Suriye’de PYD’ye, İran’da PJAK’a dönüştü…

Şimdi Türkiye, KDP-KYB-PYD-PKK-YPG gibi örgütlerin oluşturduğu HOYBUN ERMENİ İTTİFAKI ile karşı karşıyadır…

Erdal Sarızeybek

Bunlar da İlginizi Çekebilir

SARIZEYBEK MEDYA

Güncel Haberwww.sarizeybekhaber.com.tr
Güncel Araştırmawww.bilgeturksam.com
Video Haberwww.sarizeybek.tvfran
Özel Haberwww.erdalsarizeybek.com.tr
KİTAPwww.sarizeybekhaber.com.tr
ÖZGEÇMİŞİ