Reklamlar
Anasayfa » Haber
28 Mayıs 2017 ( 1666 görüntülenme )

1930 AĞRI İSYANININ BİLİNMEYENLERİ...

  AĞRI ERMENİ İSYANINA GİDEN SÜREÇ

Genelkurmay, bölgede meydana gelen tüm bu olayları yakından takibe almıştı.
Bir istihbarat sorunu yoktu. İsyan öncesinde asilerin tertiplenmeleri biliniyordu.

İşte Genelkurmay Raporu:
 ‘Bölgedeki asi miktarını kesinlikle tespit etmek mümkün olmadı. Bazen eşkıya miktarı 250 kişi kadar gösterildiği halde, bazen de 3.000 kişi kadar oldukları ifade edilmişti. 1929 senesi sonunda alınan bilgilere göre eşkıya miktarı 350 süvari, 120 kadar da yaya idi.
Bunlar da başlıca Hassas Örenli, Şüphanlı, Haydaranlı, Milanlı,Hasanlı, Cibranlı ve Mokrlu aşiretlerine mensup olup Biro Haso Telli idaresinde idiler. Bunların hepsinin başında da İhsan Nuri ve Ermeni Zilan bulunuyordu…’ 

Elde mevcut istihbaratın değerlendirmesi sonucu, isyandan bir yıl kadar önce Genelkurmay Başkanlığı bir harekat emri yayınlamış, Haziran-Eylül 1930 tarihlerinde yapılacak bir askeri harekat için birliklerin hazırlıklı olmasını zaten istemişti.
 
Uğur Mumcu, isyan hakkında şu sonuçlara ulaşmıştı:
‘Hoybun, İhsan Nuri ve Kürtler arasında, ‘Bro Herski Telli’ adıyla tanınan Celali aşiretinden İbrahim Ağa’ya paşalık unvanı vererek Ağrı’ya gönderdi. İhsan Nuri ‘ olağanüstü askeri komiser’ olarak Ağrı Ayaklanması’nın başkomutanlığını üstlenmişti’ diyor ve isyan sürecini şöyle noktalıyor; 

‘ 28 Haziran 1930 günü, Tahran’dan askeri ataşe R. Dodd, Ermeni Ruben Paşa’nın İngiliz Büyükelçiliği’ne başvurarak Kürtler için silah istediği de haberini vermişti.
Ayaklanma sırasında, İngiltere’nin Tebriz’deki Başkonsolosu Stonhope Palmer’den Londra’ya, Dışişleri Bakanlığı’nda görevli Sir Clive’ye gönderilen 11 Ağustos 1930 gün ve 145 sayılı gizli raporda, ünlü İngiliz casusu albay Lawrence’nin Kürtlere yardım ettiği yıllar sonra açıklanacaktı. 

"AĞRI HAREKATI 7 GÜN SÜRDÜ"

Ağrı Harekatı’, 7 Eylül günü başladı. Harekatı General Salih Omurtak yönetti.
Harekat sonunda ayaklanma liderlerinin bir kısmı öldürüldü, bir kısmı saklandı, bir kısmı da İran’a kaçtı; aralarında İhsan Nuri ve Ermeni Baron Vahan da bulunuyordu.’ 
1 ve 2’nci Ağrı ayaklanmaları dahil, toplamda üç yıl süren Ağrı ayaklanmaları, nihai olarak, 14 Eylül 1930 günü bastırıldı; harekat yedi gün sürmüştü.
 
Bu isyana lojistik desteği kim vermişti?

İsyanın lojistik desteği Bedirhanlar yönetimindeki Hoybun tarafından sağlanmıştı. İsyanı finanse etmek için Süreyya Ali Bedirhan ABD’ye gitmiş, buradaki Ermeni ve Kürtlerin desteğini almıştı.
Yine Hoybun örgütünün talimatıyla, İhsan Nuri ile Ermeni Zilan Ağrı Dağı’na çıkmış, orada İbrahim Hasso, Biro Telli ve Yusuf Tayo yönetimindeki kuvvetlerle birlikte askeri eğitime tabi tutulmuştu.

Bu arada İngilizlerden sağlanan bir telsiz şebekesi ile bir matbaa Ağrı Dağı’na gönderilmiş, İhsan Nuri’nin emrine vermişti.
Bu matbaa makinesi ile Ağrı Dağı’nda; Gaziya Welat (Vatanın Çağrısı) adlı bir gazete çıkarılmış ve bölge halkının hükümete karşı kışkırtmasında kullanılmıştı. Bu arada Hoybun örgütü de Ağrı Dibarina (Ağrı ateş yağdırıyor) adlı bir bülten çıkartarak dış güçlerin ayaklanmaya destek vermesi için çağrıda bulunmuştu.
 
Bu isyanı kim tertiplemişti?

Tarihçi yazar Sinan Meydan, ‘Hoybun Cemiyeti’nin desteklediği Üçüncü Ağrı isyanı, 1930 yılında başlamıştır’ diyor. Ardından, bu isyanın tertibinde Nuri Dersimi’nin de bulunduğunu açıklıyor; şöyle ki;

Nuri Dersimi, bazı Dersim aşiretlerinin Üçüncü Ağrı İsyanı’nı doğrudan desteklediklerini şöyle ifade etmiştir:
‘1925-1926’dan beri Ağrı’da toplanmış olan Kürt kahramanlarının(!) faaliyeti, 1930 yılı başlarında daha fazla alevlenmiş ve bütün Kürdistan’ı içine alacak şekilde yayıldığını Dersimli Seyit Rıza’ya haber vererek bu hareketi desteklemenin zorunlu olduğunu bildirmiştim. Bunun üzerine Seyit Rıza ve Keçalan aşiretleri 1930 yılı ilkbaharında ayaklanarak Erzurum ve Erzincan mıntıkalarında bulunan Türk kuvvetlerine şiddetle saldırmaya başladılar.’

Nuri Dersimi, 1920-1921 Koçgiri isyanını Seyit Abdulkadir ile birlikte tertipleyen Baytar Nuri’dir …
 
Tarihçi Ahmet Uçar, Hoybun-Barzani bağı için şöyle diyor;
 ‘Kürt ayrılıkçıların Ermeni ayrılıkçılarla birlikte 1927’de kurduğu ‘Haybun’  örgütü, özellikle silahlı isyanlar çıkararak bağımsızlık propagandası yapmaya çalışıyordu.
Haybun ve Ermeni Taşnak örgütü tek amaçta birleşmişti; Doğu ve Güneydoğu Anadolu’yu Türkiye’den ayırmak ve sonra da bölüşmek.
Haço’nun Çaldıran, Cemilpaşaoğullarının Midyat ve Mazıdağı, Resul’ün Eruh isyanları ve Şeyh Barzani’nin Oramar baskını bu isyanlar arasında yer alıyordu.

 "AĞRI İSYANI TAŞNAK/HOYBUN TEZGAHI"

Haybun’un örgütlediği en önemli isyan 1930 Ağrı isyanı idi. İsyancıların elebaşılarından Kör Hüseyin Paşa, Türk güvenlik güçleri karşısında zor durumda kalınca, oğlunu Barzan'a göndererek Ahmed Barzani’den yardım istemiş, o da Molla Mustafa Barzani yönetiminde 500 kişiyi Oramar bölgesine göndererek, Türk ordusunun gücünü bölebilmek için yeni bir cephe açmıştı.’ 
Görülüyor ki, Barzaniler 1908’ten beri hep bu oyundadır, büyük suikastın tetikçileridir…
 
Rohat Alakom da isyanı Hoybun’un tertiplediğini söylüyor;
 ‘1927-1930 yılları arasında Ağrı Dağı ve çevresinde meydana gelen Ağrı ayaklanması, Hoybun örgütünün denetiminde ve öncülüğünde gerçekleşmiştir’ .

Bu tespit, Süreyya Bedirhan’nın itirafları arasında da yer almıştır.
17 Kasım 1994’te, Per Linde adıyla ‘Kürt Davası ve Hoybun’ kitabına not düşen bir yazar, bu itirafı şöyle doğruluyor;
‘1924-1925’te  Kürdistan’da Piranlı lider Şeyh Sait önderliğinde bir ayaklanma patlak verdi. 2’nci Ayaklanma ise 1928-1932’de, Kuzey Kürdistan’da yer alan Ağrı’da Hoybun tarafından organize edildi. Prens Süreyya’nın yönetimsel bir pozisyonunun olduğu Hoybun, bağımsız bir Kürt Devleti ilan etti ve bir Kürt Hükümeti kurdu.’  
 
Prof. Dr. Abdulhaluk Çay’ın tespitlerine göre, isyancılar arasında Ermeni ve Nasturi çeteleri de vardı. Asilere silah desteği, aynı zamanda, Rusya ve İngiltere tarafından da organize edilmişti. İran ise asi gruplara kendi topraklarında barınma ve güvenli bir üs imkanı vermişti. Türkiye ile sınır ihtilafı bulunan İran, böylece isyancıları desteklemişti.
İngiliz casusu Albay Lawrens, genel bir Kürt ayaklanmasını planlamak için bölgedeydi .

"İNGİLİZ VE RUSLAR DESTEKLEDİ"
 
İsyanın bu arka planını biraz açalım; işin içinde hem iç hem dış unsurlar bulunuyor...
Dış desteklerde baş aktör, siyasi Kürt hareketinin her döneminde olduğunu gibi İngilizler gösteriliyor. Ruslar ise onlardan geride değil. Ruslar, asıl olarak Anadolu’daki Türklerin hem Orta Asya Türkleri ile birleşmesini, hem de Kafkas ve Hazar’daki enerji kaynaklarına ulaşmasını engellemek siyasetiyle oyuna katılıyor.

İngilizlerin siyasi stratejilerinden biri de Musul elde tutmak ve Türklerin Kafkas enerji bölgesine ulaşmasının önüne geçmek olduğu için, İngiliz-Rus çıkarları bu noktada buluşuyor.
Ermeni, Nesturi, Süryani gibi etnik unsurlara bu oyunda figüran rolü verilmiş olduğu açık.

Bu pencereden bakıldığında, Hoybun’un gerçekte bir Rus-İngiliz ittifak planı olduğu artık söylenebiliyor. Soğuk savaş dönemlerinde dahi, bu ittifak asla bu projeden vazgeçmiyor. Hem birinci hem de ikinci dünya savaşlarında Rus-İngiliz ittifakı süregeliyor.

PEKİ HOYBUN ERMENİ İTTİFAKI NE OLDU?

Hoybun, 1945 sonrası Stalin’in eliyle KDP’lere dönüştü…
Hoybun, 1970 sonrası Türkiye’de önce ASALA’ya ardından PKK’ya dönüştü…
Ve Hoybun, Suriye’de PYD’ye, İran’da PJAK’a dönüştü…

Şimdi Türkiye, KDP-KYB-PYD-PKK-YPG gibi örgütlerin oluşturduğu HOYBUN ERMENİ İTTİFAKI ile karşı karşıyadır…

Erdal Sarızeybek

Reklamlar

Önerilen Haberler

Bunlar da İlginizi Çekebilir

ABD'de İç Savaş Kapıda! ŞOK! Erdoğan'dan ÜRPERTİCİ Açıklama! 1991, 1'nci Körfez Savaşı ve Özal... FLAŞ GELİŞME! TÜRKİYE İKNA OLDU RUS Çarı Deli Petro'nun Vasiyeti Gerçek mi Oluyor... İSRAİL'İN ORTADOĞU SİYONİST PLANI TÜRKÇE TAM TERCÜME ÖZAL BİR KAHRAMAN MIYDI… ABD Rengini Belli Etti... Şimdi Sıra AKP'de!

Bakmadan Geçme!

KAPAT
TERÖRÜN FİNANSMANINI KİM NASIL SAĞLIYOR?